نمىتوان پذيرفت كه اينان با ايمانى چنين پولادين و استوار - استوارتر از اهرام مصر - كه تهديدهاى فرعون را به چيزى نگرفتند و از بريده شدن دست و پا و آويخته شدن به شاخ خرمابنان باكى به دل راه ندادند ، به آسانى و به بهانه‌اى كودكانه يعنى ده روز ديركرد موسى ، دست از ايمان خود بازدارند و دين بگردانند [ و گوساله‌پرستى پيشه گيرند ، نه ، چنين چيزى نمىتواند پذيرفتنى باشد ] . اما كيفرى كه اسرائيليان به گناه گوساله‌پرستى بدان دچار شدند ، سخت و سنگين‌ترين كيفرى بود كه تا آن روز ديده بودند . اگر پيش از اين ، فرعون تنها پسرانشان را مىكشت و زنانشان را زنده مىگذاشت ، اينك خود به كشتن همديگر فرمان يافته‌اند و اين بار در سايهء موسى به چيزى دچار شدند همانند و بلكه بدتر از آنچه در سايهء فرعون بدان دچار بودند ، آن بلايى بود از سوى خدا و اين كيفرى بود به فرمان خدا ، و اين همه هر دو سرنوشت شومى است كه بر گناه كاران فرود مىآيد . « 1 » آرى توبهء آنان از گوساله‌پرستى ، همين بود كه خودشان يكديگر را بكشند ، چنان كه در قرآن مىخوانيم : « آن گاه كه موسى به قوم خود گفت : اى قوم شما با گوساله‌پرستى بر خود ستم كرديد ، پس به سوى آفريدگارتان بازگرديد و [ براى توبه ] همديگر را بكشيد ، كه اين نزد خدايتان براى شما بهتر است و [ چون چنين كنيد ] خدا مىبخشدتان كه او بخشاينده‌اى مهربان است » « 2 » . مفسران در اين باره گفته‌اند : فرمان آمد تا آنان كه به گوساله‌پرستى روى نكردند ، آنان را كه گوساله‌پرست شدند ، بكشند و چون دست به كار شدند ، چه بسا خويشان و نزديكان خويش را مىديدند كه بايد بكشند و دست و دلشان پى اين كار نمىرفت و فرمان خدا صورت نمىگرفت ، از اين روى خداوند ابر و مهى سياه فرستاد تا يكديگر را نبينند و دست و دلشان نلرزد ، در تاريكى شمشير بركشيدند و تا شام همديگر را كشتند ، آن گاه موسى و هارون دست به دعا برداشتند و تيرگى پايان يافت و توبه پذيرفته شد ؛ گفته‌اند شمار كشتگان هفتاد هزار تن بود .

--> - آيات 50 - 51 ) . ( 1 ) . عبد الرحيم فودة ، همان ، 204 . ( 2 ) . « وَ إِذْ قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ يا قَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَكُمْ بِاتِّخاذِكُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلى بارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بارِئِكُمْ فَتابَ عَلَيْكُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ » ( سورهء بقره ، آيهء 54 ) .